కామం నుండి మోక్షం వరకు -బృహదారణ్యకోపనిషత్తు దారిలో

కామము, క్రతువు, కర్మల ద్వారా మానవుడు తన్మయత్వంతో ఫలితాన్ని పొందుతాడు.

 మానవుని కోరికలు, వాటి ఫలితాలు, మరియు ఆధ్యాత్మిక సాధన గురించి వివరిస్తుంది. కామం (కోరిక) ఎలా క్రతువు (నిశ్చయం)గా మారుతుందో, క్రతువు కర్మ (క్రియ)కు ఎలా దారితీస్తుందో, కర్మ ఫలితాన్ని ఎలా అనుభవిస్తామో వివరిస్తుంది. ఈ ప్రక్రియలో, వ్యక్తి తన్మయుడు (నిమగ్నం) అవుతాడు, ఇది సంసార బంధానికి లేదా మోక్షానికి దారితీయవచ్చు. మనస్సు యొక్క స్వభావాన్ని, దానిని సద్వినియోగం చేసుకోవడం లేదా దుర్వినియోగం చేసుకోవడం గురించి చర్చిస్తుంది. ప్రపంచాన్ని పరమాత్మకు లింగంగా (గుర్తుగా) చూడటం, ద్వైతం నుండి అద్వైతం వైపు ప్రయాణించడం గురించి కూడా చెబుతుంది.

* కామం (కోరిక) క్రతువు (నిశ్చయం)గా మారుతుంది.

* క్రతువు కర్మ (క్రియ)కు దారితీస్తుంది.

* కర్మ ఫలితాన్ని అనుభవించడం మరియు తన్మయుడు కావడం.

* మనస్సు యొక్క స్వభావం మరియు దాని వినియోగం.

* ప్రపంచాన్ని పరమాత్మకు లింగంగా చూడటం.

* ద్వైతం నుండి అద్వైతం వైపు ప్రయాణం.

* సాధన యొక్క ఆవశ్యకత.

* విక్షేప శక్తి మరియు ఆవరణ శక్తిని అధిగమించడం.

* ప్రపంచాన్ని పరమాత్మ దృష్టితో చూడటం.

* పరమాత్మను ప్రపంచ విలాసంగా చూడటం.

కామమే సంసారానికి మూలం, కామం లేకుంటే మోక్షం లభిస్తుంది.

 కామం (కోరిక) యొక్క మూలం, దాని పరిణామాలు మరియు దాని నుండి విముక్తి పొందే మార్గాల గురించి వివరిస్తుంది. కామం సంసారానికి మూలమని, కోరికలు లేని వ్యక్తి కర్మ బంధాల నుండి విముక్తి పొందుతాడని చెబుతుంది. బ్రహ్మవేత్త కర్మలు చేసినా వాటి ఫలితాలు అతన్ని బంధించవని, ఎందుకంటే అవి కామం లేకుండా యాంత్రికంగా జరుగుతాయని వివరిస్తుంది. ఆత్మజ్ఞానం పొందిన వ్యక్తికి కోరికలు నశిస్తాయని, అతనికి జనన మరణ చక్రం ఉండదని చెబుతుంది.

:

1. కామం సంసారానికి మూలం.

2. కామం తొలగిపోతే కర్మలు బంధించవు.

3. బ్రహ్మవేత్తకు కర్మలు వంధ్య ప్రసవాలు.

4. కోరికలు లేనివాడు ముక్తుడు.

5. ఆత్మజ్ఞానం ద్వారా కామం నశిస్తుంది.

6. ఆత్మకు భిన్నంగా ఏదీ చూడకూడదు.

7. మోక్షం అంటే వాసనలు లేకపోవడం.

8. బ్రహ్మవేత్తకు మరణం లేదు, ప్రాణం పోదు.

9. అజ్ఞానంలో కర్మలు జరుగుతాయి, జ్ఞానోదయం తర్వాత ఆగిపోతాయి.

10. అమ్మవారు (మాయాశక్తి) ప్రాణరూపిణి, ఆమెను ఆపగలిగితే మరణం లేదు.

కామము లేని బ్రహ్మవేత్తకు కర్మలు బంధించవు, ఎందుకంటే అతడు యాంత్రికంగా కర్మలు చేస్తాడు మరియు సర్వత్రా ఆత్మ ఉన్నప్పుడు కదలిక ఎందుకుండాలి, కాబట్టి జ్ఞాని మరణించినా, బతికున్నా ఒకే స్థితిలో ఉంటాడు, ఎందుకంటే మోక్షం అనుభవం మరియు బ్రహ్మ స్వరూపం ఎల్లప్పుడూ ఉండే సత్యం.

 బ్రహ్మజ్ఞానం మరియు మోక్షం గురించి వివరిస్తుంది. కామం (కోరిక) సంసారానికి మూలమని, కామం తొలగిపోతే కర్మలు బంధించవని చెబుతుంది. బ్రహ్మవేత్త కర్మలు యాంత్రికంగా చేస్తాడు, బుద్ధిపూర్వకంగా కాదు. సుషుప్తి (గాఢ నిద్ర) మోక్షానికి దృష్టాంతం, అక్కడ కామం, కర్మ ఉండవు. జ్ఞాని మరణం కూడా సుషుప్తి లాంటిదే, జీవితంలోనే ఆ దశను చూస్తాడు. జ్ఞాని దేహాన్ని వదిలేసినా, బ్రహ్మ స్వరూపుడుగానే ఉంటాడు. మోక్షం కొత్తగా వచ్చేది కాదు, ఎప్పుడూ ఉండేదే, దాన్ని గుర్తు చేసుకోవడమే ముక్తి. కర్మల ద్వారా మోక్షం పొందలేము, జ్ఞానం ద్వారానే సాధ్యం. ప్రపంచం అశాశ్వతం, ఎందుకంటే అది ప్రయత్నంతో తయారైంది. ఆత్మ స్వరూపం అప్రయత్నంగా ఉంటుంది, అది శాశ్వతం. ప్రతి పదార్థంలో ఆత్మను చూడటం ద్వారా వ్యాపించవచ్చు. విశేషాల నుండి సామాన్యం వైపు దృష్టి మరల్చాలి. సాధకులుగా ఉంటూ విచారణ చేయాలి, ఉపన్యాసాలు కాదు, గోష్ఠి (చర్చలు) ముఖ్యం.

* కామం సంసారానికి మూలం.

* బ్రహ్మవేత్త కర్మలు బంధించవు.

* సుషుప్తి మోక్షానికి దృష్టాంతం.

* మోక్షం ఎప్పుడూ ఉండేదే, గుర్తు చేసుకోవడమే ముక్తి.

* జ్ఞానం ద్వారానే మోక్షం సాధ్యం, కర్మల ద్వారా కాదు.

* ప్రపంచం అశాశ్వతం, ఆత్మ స్వరూపం శాశ్వతం.

* ప్రతి పదార్థంలో ఆత్మను చూడటం ద్వారా వ్యాపించవచ్చు.

* విశేషాల నుండి సామాన్యం వైపు దృష్టి మరల్చాలి.

* ఉపన్యాసాలు కాదు, గోష్ఠి (చర్చలు) ముఖ్యం.

* సాధకులుగా ఉంటూ విచారణ చేయాలి

ఉండడం అనే స్పురణ ద్వారా రాగద్వేషాలు పోగొట్టుకొని మనస్సును సన్యాసం చేసుకోవడమే అసలైన మోక్షం అని ఈ ఉపనిషత్తు చెబుతున్నది.

 ఉపనిషత్తుల సారాంశాన్ని, ఆత్మ స్వరూపాన్ని భగవత్పాదులు వివరిస్తున్నారు. స్వభావమే నిత్యమని, ఆత్మకు మోక్షం స్వభావమని చెబుతున్నారు. ఉండడం అనే స్పురణ సర్వవ్యాపకమని, దానికి ఏదీ అడ్డుకాదని వివరిస్తున్నారు. విశేష దృష్టిని వదిలి, సర్వోత్ర ఉండడం అనే స్పురణతో వెళ్లాలని సూచిస్తున్నారు. మనస్సును సన్యాసం చేయాలని, దేనితో బంధం లేకుండా ఉండాలని చెబుతున్నారు. అగ్నికి ఉష్ణం ఎలా స్వభావమో, అలాగే ఆత్మకు మోక్షం స్వభావమని ఉదాహరణలతో వివరిస్తున్నారు. అడ్డు తొలగించటమే మన పని అని, కొత్తగా సృష్టించడం కాదని చెబుతున్నారు. బ్రహ్మము నిండి ఉన్నదని, మనస్సులోని వాసనలను తొలగించుకోవాలని సూచిస్తున్నారు. పరమాత్మను అన్ని రూపాల్లో చూడాలని, అదే అసలైన సాధన అని చెబుతున్నారు. అద్వైత దృష్టితో ఇదంతా పరమాత్మలో లయమవుతుందని, విశిష్టాద్వైత దృష్టితో పరమాత్మ అనేక రూపాల్లో దర్శనమిస్తాడని వివరిస్తున్నారు.

* ఆత్మ స్వరూపం: మోక్షం ఆత్మకు స్వభావం.

* ఉండడం అనే స్పురణ: ఇది సర్వవ్యాపకం, దీనికి ఏదీ అడ్డుకాదు.

* మనస్సు సన్యాసం: దేనితో బంధం లేకుండా ఉండాలి.

* విశేష దృష్టి: దీనిని వదిలి సర్వోత్ర ఉండడం అనే స్పురణతో వెళ్లాలి.

* పరమాత్మ దర్శనం: అన్ని రూపాల్లో పరమాత్మను చూడాలి.

* అద్వైత దృష్టి: ఇదంతా పరమాత్మలో లయమవుతుంది.

* ప్రతిబంధకాలు: మనస్సులోని వాసనలు, ఆలోచనలు తొలగించుకోవాలి.

* మోక్షం: సంకెళ్ళు తెంచుకోవడం కాదు, అపోహ తొలగిపోవడమే మోక్షం.

* జీవిత రహస్యం: ప్రతి జీవికీ జీవిత రహస్యం తెలుసుకోవాలన్న బాధ్యత ఉంది.

* అద్వైత విజ్ఞానం: ఇది చాలా సులభమైనది మరియు అందరికీ కావలసిన చదువు.

.

మీ వాక్యములు ఉపనిషత్తులలోని అత్యంత ప్రాధాన్యమైన సూత్రాలను అనుసరిస్తూ — **కామం నుండి మోక్షం వరకు** ఆధ్యాత్మిక అభివృద్ధి యొక్క పూర్తి పరిణామక్రమాన్ని చాలా స్పష్టంగా వివరించాయి. ఇది తైత్తిరీయ, కఠ, ముం‍డక, మరియు కేన ఉపనిషత్తుల సారాన్ని ప్రతిబింబిస్తుంది. ఇక్కడ ఆ మొత్తం భావదారాన్ని తాత్వికంగా సమన్వయంగా సారాంశంగా ఇవ్వవచ్చు.

***

### ఉపనిషత్తుల తాత్పర్య సారాంశం

**1. కామం – సంసారానికి మూలం**

కామం అంటే వ్యక్తిగత వాంఛ, అది బాహ్య వస్తువుల పట్ల ఆకర్షణగా మొదలవుతుంది.  

* మనస్సులోని ఈ కోరిక శక్తి అనుభవాన్ని ఇస్తూనే బంధాన్ని కలిగిస్తుంది.  

* ఉపనిషత్తులు చెబుతాయి — కోరికే సంసార చక్రానికి మూలవిద్య.  

**2. కామం నుండి క్రతువు – నిశ్చయం**

* కామం పునరావృతమై మనసులో సంకల్పంగా మారుతుంది అంటే “క్రతువు”.  

* ఇది మానవుని చింతనను కర్మకృత్యం వైపు నడిపించే శక్తి.  

**3. క్రతువు నుండి కర్మ – క్రియాత్మకత**

* మనసులో నిర్ణయమై ఉన్న కోరిక క్రతువు రూపంలో **కార్యరూపం దాల్చుతుంది** — అదే కర్మ.  

* కర్మ చేయడం వల్ల అనుభవం కలుగుతుంది.  

**4. అనుభవం మరియు తన్మయత్వం**

* కర్మ ఫలితంలో మునిగితే **తన్మయత్వం** (ఆత్మావిష్కరణ లేకుండా) ఏర్పడుతుంది.  

* ఫలితంపై ఆసక్తి సంతానిస్తుంది, తద్వారా కొత్త కర్మా సూత్రాలు పుడతాయి.  

**5. జ్ఞానం ద్వారా కామనాశనం**

* ఆత్మ జ్ఞానం కలిగినవాడు ఫలితాసక్తి లేకుండా కర్మ చేస్తాడు.  

* అటువంటి వ్యక్తి కర్మలు చేసినా వాటి బంధం కలగదు.  

* ఉపనిషత్తులు దీనినే “కర్మ బంధ నాశనం” అంటాయి.  

**6. సుషుప్తి దృష్టాంతం**

* సుషుప్తి స్థితి — అక్కడ కామం లేదు, కర్మ లేదు; అయినా చైతన్యం ఉంది.  

* ఈ దశ మోక్షానికి దృష్టాంతం. జ్ఞాని జీవితంలోనే అదే నిశ్చలానంద స్థితిని ఆవహిస్తాడు.  

**7. మోక్షం — ఆత్మ స్వభావం**

* మోక్షం సృష్టించేది కాదు, అది ఆత్మ స్వరూపమే.  

* అగ్నికి ఉష్ణం స్వభావమై ఉన్నట్లే, చైతన్యానికి మోక్షం స్వభావం.  

* అపోహ (అజ్ఞానం) తొలగిపోవడమే మోక్షం.  

**8. మనస్సు సన్యాసం**

* ముక్తి పొందాలంటే మనస్సును బాహ్య వస్తువులపై నిలపకూడదు.  

* రాగద్వేషాలు నశించి, “ఉండడం” అనే స్పురణ మాత్రమే ఉండాలి.  

* ఇదే నిజమైన అంతర్ముఖ సన్యాసం.  

**9. అద్వైత దృష్టి – సర్వాత్మభావం**

* ప్రతి వస్తువులో కూడా ఆత్మస్వరూపాన్ని చూడడం నేర్చుకోవాలి.  

* ద్వైత దృష్టి వదిలి “ఎక్కడ చూసినా అదే చైతన్యం ఉంది” అనే దృష్టితో జీవించాలి.  

**10. సాధన రీతి**

* ఉపన్యాసాలు కంటే గోష్ఠి, విచారణ, ఉపాసన మరింత ప్రయోజనకరం.  

* ఆత్మవిచారణే నిజమైన సాధనము.  

***

### సారాంశ భావం

- **కామం తొలగితే కర్మల బంధం తరుగుతుంది.**  

- **జ్ఞానం ఏర్పడితే కర్మ యాంత్రికంగా జరుగుతుంది.**  

- **మోక్షం కొత్తగా లభించేది కాదు, అది అసలు స్వభావం.**  

- **మనస్సు సన్యాసం — అదే నిజమైన విముక్తి.**  

- **ప్రపంచం పరమాత్మకు లింగము, ఆ చైతన్యం సర్వత్ర వ్యాప్తమై ఉంది.**

***