Advaitam

మొదటి భాగం – సారాంశం  ఈ పాఠ్యం చెప్పేది ఒకే విషయం: ఈ ప్రపంచం “ఉంది” అని కూడా చెప్పలేము, “లేదు” అని కూడా చెప్పలేము. ఈ మధ్యస్థితినే ఉపనిషత్తులు మాయ అంటాయి. ఉందని ఎందుకు చెప్పలేమంటే — లోతుగా వెళ్ళి చూస్తే దీనికి స్వతంత్ర ఆధారం లేదు. లేదని ఎందుకు చెప్పలేమంటే — కనిపిస్తుంది, అనుభవంలోకి వస్తుంది, ప్రభావం చూపిస్తుంది. అందుకే దీనిని సదసత్తు అన్నారు. సత్ + అసత్ = సదసత్తు. ఇది పరస్పర విరుద్ధం లాగా కనిపిస్తుంది. కానీ పరస్పర విరుద్ధం ఎక్కడ కనిపిస్తుందో, అక్కడే మాయ మొదలవుతుంది. భగవద్గీత స్పష్టంగా చెబుతుంది: సత్ నేనే – అసత్ నేనే. అంటే ఉనికీ నేను, లేనితనమూ నేనే. సూర్యుడు – అతని ప్రకాశం వేరు కాదన్నట్లే, సత్ – అసత్ వేరు కాదు. ఒకటి అవ్యక్తం, మరొకటి వ్యక్తం. అసత్ అంటే “ఏమీలేదు” కాదు. అసలు లేనిదైతే మన ఆలోచనకే రాదు. మన మనస్సులోకి ఏదైనా వస్తే — అది ఎక్కడో ఒక రూపంలో ఉండే తీరాలి. అందుకే ప్రపంచం పూర్తిగా అబద్ధం కాదు. కానీ స్వతంత్ర సత్యం కూడా కాదు. ఇదే మాయ యొక్క స్థితి. వశిష్ట కథ – లోతైన సంకేతం  వశిష్ట మహర్షి రాముడికి చెప్పిన ముగ్గురు రాజకుమారులు  – లేని పట్టణం కథ ఒక బాలుడికి చెప్పే కథలా కనిపించిన...

మొదటి భాగం —  బౌద్ధుడి మాట మొదట వినగానే మనసుకు చాలా దగ్గరగా అనిపిస్తుంది. అతడు గట్టిగా చెప్పేది ఒక్కటే— “విజ్ఞానం అంటే అనుభవమే. అనుభవమంటే జ్ఞానమే. జ్ఞానం లేకుండా అనుభవం ఉండదు. అందుకే విజ్ఞానం స్వయంప్రకాశం.” ఇక్కడే ప్రమాదం మొదలవుతుంది. ఎందుకంటే ఇది వినడానికి అద్వైతంలా ఉంటుంది, కానీ లోపల మాత్రం ఒక చిన్న పిచ్చి దాగి ఉంటుంది. శంకరులు ఆ పిచ్చిని సూది మొనకంటే సూక్ష్మంగా పట్టుకుంటారు. దీపం ఉదాహరణ — ఇక్కడే బౌద్ధుడు  జారిపడ్డాడు బౌద్ధుడు అంటాడు: “దీపం తనను తాను వెలిగించుకుంటుంది. అలాగే విజ్ఞానం కూడా.” శంకరులు ప్రశాంతంగా అడుగుతారు: “ఆ దీపం వెలుగుతున్నదని దీపానికే తెలిసిందా? లేదా ఎవరో చూశారా?” ఇక్కడ సమాధానం తప్పించుకోలేనిది. దీపం వెలుగుతుంది — నిజమే. కానీ దీపానికి తన వెలుగు తెలియదు. తెలిసేది చూసేవాడికి. అంటే ఏమిటి? వెలుగేది ఒకటి. తెలిసేది మరొకటి. ఇది ఒప్పుకున్న క్షణమే బౌద్ధుడి విజ్ఞానం సాక్షి కాదని తేలిపోయింది. “విజ్ఞానం అనుభవమే”  — ఇదే అసలు మోసం శంకరులు ఇక్కడ చాలా కఠినంగా మాట్లాడతారు. అంటారు: “అనుభవమయ్యేది ఎప్పుడూ సాక్షి కాలేదు.” ఎందుకంటే— అనుభవమయ్యేది మారుతుంది మారేదానికి ముందు–తర...